Dorothea Lasky

Dorothea Lasky: dichter, mysticus, shapeshifter

Door Joost Baars
Dorothea Lasky schrijft in haar chapbook Poetry is not a project het volgende: ‘Poetry has everything to do with existing in a realm of uncertainty. (…) What diferentiates a great poet from a not-great one is the capacity to exist in that uncertain space, where the grand external world (which means anything and everything) folds into the intense internal world of the individual. In this moment, the issues of the self become one with the universal. In a poem, the poet makes beautiful this great love affair between the self and the universal. And like all kinds of love, lineair intention (a plan) has nothing to do with it.’

Amerikaanse poëzie – of liever: het denken over Amerikaanse poëzie – kan soms neigen naar de lineariteit waarover Lasky het hier heeft. Gedichten – lees: in de ideeën die daarover worden geformuleerd – lijken soms simpelweg het resultaat van een goed opgezet plan, en niet een onverwacht gevolg van een onvoorziene omstandigheid. Ook in de Nederlandstalige poëzie – lees weer: het denken daarover – kan soms de indruk worden gewekt dat het creatieve proces een goed uitgedacht, overzichtelijk en rationeel proces is. Juist daarom was het voor mij zo verfrissend om het werk van Dorothea Lasky te leren kennen, omdat zij er in slaagt om de focus te verleggen op dat andere – donkerdere, mysterieuzere, onzekerdere – aspect van poëzie, zónder daarbij te hoeven afrekenen met de Amerikaanse experimentele traditie waaruit ook zij voortkomt. De dichter die zich openstelt voor dat andere, noemt zij een mysticus.

Daar zit geen reactionaire religiositeit in, en al helemaal geen dogma. Mystiek is voor Lasky niets anders dan je verhouden tot wat je vreemd is. Dit is een proces van hechting, in tegenstelling tot de onthechting van de wetenschappelijke, rationele blik.

Lasky doet aan de Universiteit van Pennsylvania onderzoek naar creativiteit. Haar wetenschappelijke werk en haar dichterschap komen samen in een zin uit het eerder geciteerde Poetry is not a project: ‘It is a human instinct to create both out of the self and out of the world.’ Dat ‘out of’ kan twee tegenovergestelde dingen betekenen: vanuit en buiten. Vanuit het zelf, en buiten het zelf. Vanuit de wereld, en buiten de wereld. Met andere woorden: ikken en werelden worden bij Lasky steeds geopend, vergroot, en zo veranderd. Haar notie van het metafysisch ik speelt daar, niet verrassend, een belangrijke rol in. Ze schreef er in de Boston Review het volgende over: ‘All great poets employ the metaphysical “I.” That is to say the “I” can be a shape shifter, with no ground, with no form that is finite or no form at all. Or I mean that the “I” of a poem can be anyone or anything, all the things the poet has not yet been, seen through the lens of what he or she already has been.’

Vertaald door Joost Baars

Het gedicht over vrijheid en beperking

Het gedicht is universeel
Ik kan overal zijn en
Een gedicht lezen, schrijven of kennen.
Wat een gedicht is is wat ik ben.
Een gedicht is wat jij bent.
Je bent aardig
En mooi en ik vind je leuk.
Is het verkeerd je leuk te vinden?
Nou, ik hoop van niet.
Ik vind gedichten leuk.
Ik vind ze erg leuk.
En ik weet wat ik wil,
Wat ik van jou en van een gedicht wil.
Ik weet dat ik wil dat je van me houdt.
Hou dus van me.
Hou van me in vrijheid
En ik zal op voet van gelijkheid staan
Met jou en huilen
En huilen zullen we
Bij de bergen
En rivieren van de wereld
En elkaar kennen
We zullen elkaar kennen
Omdat we een gedicht kennen.

Uit: Dorothea Lasky, Art, H_NGM_ Press, 2005

 
De Vijand

De Vijand maakt een vijand
Van een ander
Omdat de Vijand in haar zit
Ik schreeuwde ik brulde
Het lukt me niet de Slang
Uit mij te krijgen
Hij schreeuwde hij brulde
Hij wilde de Vijand eruit
Zij schreeuwde zij brulde
Zij wilde de vijand het huis uit
Zij wilde vernietigen wat de Vijand had
De ander is niet de Vijand
Als je de Vijand wilt vernietigen
Moet je beseffen dat jij de Vijand bent
Ik wil dat iedereen me aardig vindt
Het komt omdat ik de Vijand ben
De Vijand wil zichzelf alleen vernietigen
Om de Vijand te doden
Ik wil van dit huis alleen een gevangenis maken
Om de Vijand buiten te houden
Maar eigenlijk om de Vijand te begrenzen
Alleen liggen de grenzen binnen de grenzen
Er is geen lucht die door mijn longen stroomt
Die niet vermengd is met de lucht van de Vijand
Er is geen zuivere lucht die niet in
Een andere lucht veranderd is
Die van de Vijand dus.
Waar is hij gebleven?
Is hij naar de Vijand gegaan?
Is hij opgelost in de Vijand?
Gedicht na gedicht heb ik over hem geschreven
Ik had een droom, toen nog een
Was de droom er door de Vijand in gedaan?
Probeerde de Vijand mijn lucht zijn kant op
Te laten woelen, door me te verleiden met de droom?
Danste de Slang op de plaats rond
En maakte hij de Vijand zodat ik nooit zou weten
Dat de Vijand in mij zit, maar in hem
Wil ik de Vijand vermoorden
Zodat ik mijzelf niet vermoorden wil
Toch, als ik de Vijand vermoord
Vermoord ik ook mijzelf
Heeft de Vijand pijn gemaakt
Zodat ik mijn eigen Vijand zou onderscheiden van de jouwe
Weetikveel, ik wil opspringen en lopen
Ik wil ontstellend lopen
Weetikveel weetikveel, ik wil zonnechaos
Ik ben ziek, ik wil gezondheid
Ik wil dat de bloemen sinister worden gemaakt
Door lucht van de Vijand
De bloemen, met hun rode kronen
Waren altijd de Vijand
Zet de Vijand op je tafel nu
Kinderen, minnaars, vrienden
Versier je kamer met de tulpen van de Vijand
De Vijand maakt de kamer lichter
 
 Uit: Dorothea Lasky, Thunderbird, Wave Books, 2012
 
Dorothea Lasky (1978) heeft een BA van Washington University en een MFA van de University of Massachusetts Amherst. Op dit moment bereidt ze een proefschrift voor aan Penn Graduate School of Education over de manier waarop docenten creativiteit kunnen stimuleren in hun lessen. Ze publiceerde tot nu toe drie dichtbundels, allemaal bij Wave Books: AWE (2007), Black life (2010) en Thunderbird (2012). Ook publiceerde ze enkele chapbooks, waaronder Poetry is not a project (2010).
Joost Baars (1975) is dichter, essayist, programmamaker en boekverkoper. Vorig jaar publiceerde hij het chapbook iemand anders. Hij schrijft voor de Poëziekrant en deRecensent.nl, maakt de bekroonde poëziepodcast VersSpreken, en geeft de volledig door crowdfunding gefinancierde reeks Halverwege Chapbooks uit. Daarnaast is hij redacteur van het literatuurfestival Read My World.

Comments


Notice: Uninitialized string offset: 0 in /var/www/vhosts/samplekanon.com/httpdocs/wp-includes/class-wp-query.php on line 3149

Michael Tedja

Maan   Mijn broer is zijn zaad kwijt omdat drugs de maag voedde van zijn stervende zus. Ik ben gestopt met het zweverige werk. Ooit had ik op een postkantoor gewerkt. Ik kon niets zien door die ouderwetse bril. Een universeel koortsmens betrok een vorm. Ik werkte er voor een broodmes en een scalpel. De […]

Lees verder

Arno Van Vlierberghe

Ex-Daemon   Hier staan we dan. Het einde helder, grotesk in zicht. Het krult zich snurkend tot een goed klinkend gedicht. Mooie holle woorden waar iedereen van houdt. Het romantiseren van de dood is een giftig iets. De dood van een fruitvlieg is niet tragisch, is hopeloos. Het beeld van de in witbier verdronken fruitvlieg […]

Lees verder

Anne Becking

Lees verder

Robin Ramael

het halting probleem   alles mengt met elkaar maar heel traag – marwin vos   het weer moet een vergissing zijn. zwerend in de bomen spuwen reigers braaf hun nesten aan elkaar, niemand had de bloesems wat dan ook gevraagd maar kijk, toch staan ze daar, geil en klaargemaakt, bestuurd door een zon die niet […]

Lees verder

Maja Solar

Vertaling: Emma Kosanović   Wanneer alles een luxe is vandaag heb ik tien euro verloren zevenenvijftig appels door honderdtweeënveertig enthousiaste stappen en toen viel ik flauw uit angst voor armoede ik heb een map over al het onrecht in de wereld gemaakt van haren die zich op een tapijt ophopen ik schudde de tweelingkussens op ’s […]

Lees verder

Obe Alkema

JUST THE TIP Soms jouw eigendom. De dichter schept in navolging van het beleid. Red deze zielige zeehond liever niet. Ik hang van je af, doordat je van mij afhangt. Dat leerden we niet op de leerschool. Tegenslag leerde ik omarmen. Tegenslag is mijn leermeester. In scherven valt het maanlicht. Ik bind het koord. Pirateske […]

Lees verder

Veva Leye

Lees verder

Samplekanon feat. Babelsprech International: 23 november in Rotterdam

Als afsluiting van vijf jaar Babelsprech International vindt op verschillende podia in Europa tegelijkertijd een poëzieavond plaats. Samplekanon viert vijf jaar Babelsprech International in Leeszaal Rotterdam West met optredens van zes geweldige dichters: Dean Bowen Asha Karami Obe Alkema Sayonara Stutgard Benjamin De Roover Linda Carolien Veldman Locatie: Leeszaal Rotterdam West Aanvang: 19:00 Toegang: gratis […]

Lees verder

Maxime Garcia Diaz

hou op met in de honger wonen   slowly heating sweetened milk to create a substance similar to caramel. Het lichaam begint te kloppen misselijk zoals een carcinogeen hart klopt of zoals        Het holt zichzelf uit. Het vult zichzelf traag met zwellende rook en je voelt je als een kale boomtak reiken om een wolk, […]

Lees verder

Asha Karami

kapitalisme zorgt voor de achteruitgang van zaadkwaliteit   maar of dat erg is een pathologisch plot ligt om mij heen je verminkte oog wacht neem een slok grijze snor in rolstoel je vat kou zo ik zuig aan je knieholten gebleekt diertje van me hey lieverd je bent gewoon een vraag en ik wil dat […]

Lees verder